Styl balijski to sposób urządzania wnętrza, który opiera się na litym drewnie, ręcznej rzeźbie i roślinach, a nie na kolorze czy wzorzystych tkaninach. Wywodzi się z tradycyjnych domów na Bali, budowanych niemal w całości z materiałów organicznych. W polskim mieszkaniu nie chodzi o odtworzenie tropikalnego pawilonu. Wystarczy kilka rzeczy z prawdziwego drewna, jasne ściany i sporo zieleni.
- Podstawą jest drewno tekowe, surowe albo lekko bielone.
- Rzeźba pojawia się na drzwiach, frontach komód i panelach, najczęściej w motywach roślinnych.
- Jeden mocny element robi więcej niż pięć przeciętnych.
- Rośliny są częścią aranżacji, a nie dodatkiem na parapecie.
- Ściany i podłoga zostają spokojne, żeby drewno miało tło.
- Rattan i plecionki łagodzą ciężar masywnych mebli.
Skąd się wziął styl balijski
Tradycyjny dom na Bali nie jest jednym budynkiem. To zespół pawilonów rozstawionych na wspólnym dziedzińcu, a każdy ma swoją funkcję: w jednym się śpi, w innym przyjmuje gości, w kolejnym gotuje. Pawilon nazywa się bale i często nie ma ścian, tylko dach oparty na drewnianych słupach. Granica między wnętrzem a ogrodem jest więc bardzo płynna.
Za tym układem stoi filozofia Tri Hita Karana, czyli trzech źródeł pomyślności. Chodzi o równowagę człowieka z bogami, z innymi ludźmi i z naturą. Na wyspie traktuje się ją bardzo poważnie. W 2012 roku UNESCO wpisało na listę światowego dziedzictwa balijski system nawadniania pól ryżowych subak, uznając go właśnie za materialny wyraz tej idei.
Dla wnętrza wynika z tego jedna praktyczna rzecz. Balijskie domy powstają z drewna, bambusa, kamienia, cegły i strzechy, a ozdobą jest rzeźba, przeważnie roślinna. Nie ma tu plastiku udającego drewno ani nadruku imitującego słoje. Jeśli coś wygląda na drewniane, to jest drewniane.
Drewno tekowe i rzeźbione fronty
Tek uprawia się na Jawie na dużych plantacjach i to z niego powstaje większość mebli, które trafiają z Indonezji do Europy. Drewno zawiera naturalne olejki, więc dobrze znosi wilgoć i nie przyciąga owadów. O samym materiale pisaliśmy szerzej w artykule o drewnie tekowym, a o gatunkach i ośrodkach rzemiosła w tekście o meblach z Indonezji.
W stylu balijskim najczęściej pracuje komoda, bo łączy schowek z dużą płaszczyzną rzeźby. Masz tu dwie drogi. Pierwsza to drewno w naturalnym, miodowym kolorze, jak w komodzie tekowej z Indonezji z sześcioma szufladami i frontami w ornamenty roślinne. Taki mebel dobrze wygląda na tle białej albo piaskowej ściany.
Druga droga to wykończenie whitewash, czyli delikatne bielenie, które zostawia widoczny rysunek drewna. Komoda tekowa rzeźbiona z szufladami ma kwiat w centralnej części frontu, otoczony liśćmi i pnączami. Podobnie wykończona jest komoda z drewna teakowego rzeźbiona. Obie mają 120 cm szerokości, 45 cm głębokości i 80 cm wysokości, więc zmieszczą się w przedpokoju albo w sypialni.
Przy dłuższej ścianie w salonie lepiej sprawdzi się większy mebel. Komoda z drewna teakowego ma 180 cm długości, trzy szuflady i trzy dwudrzwiowe szafki, a bielona powierzchnia sprawia, że mimo rozmiaru nie przytłacza pokoju. Na blacie zmieści się telewizor albo kilka większych dekoracji.
Rzeźbione drzwi jako dekoracja
Rzeźbione drzwi to chyba najbardziej rozpoznawalny element balijskiego domu. Na wyspie zdobi się bramy, nadproża i okiennice, a ornament najczęściej przedstawia kwiaty, liście i pnącza. W europejskim mieszkaniu takie drzwi rzadko służą do przechodzenia. Znacznie częściej stają się dekoracją ściany.
Nasze drzwi rzeźbione z ościeżnicą to stare, dwuskrzydłowe drzwi tekowe z Bali. Rzeźbienia biegną po bokach i przez całe nadproże. Można je postawić przy ścianie w salonie jako główny akcent albo ustawić za łóżkiem, gdzie zagrają rolę wezgłowia. Ościeżnica daje im pełną ramę, dzięki czemu wyglądają na skończony element, a nie na luźną deskę opartą o mur.
Jedna rzecz jest tu niezbędna. Lite tekowe drzwi dużo ważą, dlatego trzeba je przykręcić do ściany, zwłaszcza w domu z dziećmi albo psem. Mniejszą wersję tego samego efektu daje okrągły panel dekoracyjny rzeźbiony o średnicy 60 cm. Ma turkusowe wykończenie ze złotą przecierką i stoi na własnej podstawie, więc wystarczy mu komoda albo konsola.
Sypialnia z balijskim łóżkiem
W tradycyjnym domu na Bali sypialnia mieści się w osobnym pawilonie, bale gede. W europejskiej sypialni nie trzeba budować pawilonu, żeby oddać ten klimat. Wystarczy łóżko z drewna, jasna pościel z lnu albo bawełny i jak najmniej sprzętów dookoła.
Dla kogoś, kto szuka czegoś więcej niż klimatu, mamy łóżko balijskie z połowy XIX wieku. Powstało na Bali z litego teku i jest w całości rzeźbione ręcznie. Dolną część zdobią smoki i ptaki, a górna rama ma ażurowe panele, złocenia i figury strażników. Tak bogato zdobione meble należały do zamożnych rodów.
Przed zakupem zmierz pokój dokładnie. Łóżko ma 227 cm wysokości, 252 cm szerokości i 148 cm głębokości, a powierzchnia pod materac to 210 na 138 cm. To wymiar inny niż popularne 140 na 200 cm, więc materac trzeba zamówić na miarę. Sypialnia z takim meblem potrzebuje też wysokiego sufitu i wolnej ściany, bez szafy wciśniętej tuż obok.
Rośliny i korzeń tekowy
Balijski dom otwiera się na ogród, więc we wnętrzu inspirowanym wyspą zieleń jest obowiązkowa. Dobrze sprawdzają się rośliny o dużych liściach: monstera, palma areka albo strelicja. Jedna duża roślina w rogu pokoju działa mocniej niż kilka małych doniczek porozstawianych po półkach.
Tu z pomocą przychodzi korzeń tekowy, czyli drewno z dolnej części pnia, którego nieregularnego kształtu nikt nie projektował. Donica z korzenia tekowego ma około 60 na 50 cm i mieści standardową doniczkę. Jest ciężka i szeroka u podstawy, więc stoi stabilnie nawet pod wysoką palmą. Sprawdzi się w salonie, w przedpokoju i na tarasie.
Z tego samego materiału powstała konsola z korzenia tekowego ze szklanym blatem. Ma 120 cm szerokości, 80 cm wysokości i tylko 35 cm głębokości, dlatego zmieści się w wąskim przedpokoju pod lustrem. Szkło pokazuje, co dzieje się pod blatem, czyli splot korzeni, który jest tu właściwą ozdobą. Na konsoli dobrze wygląda wazon tekowy z lanym szkłem, w którym turkusowy wkład spływa po drewnianym korpusie.
Gong i smok naga
Na Bali muzyka jest częścią codzienności, a gong należy do gamelanu, czyli tradycyjnego zespołu instrumentów perkusyjnych z Jawy i Bali. W 2021 roku UNESCO wpisało gamelan na listę niematerialnego dziedzictwa ludzkości. Balijska odmiana gra szybko i dynamicznie, zupełnie inaczej niż spokojniejszy gamelan jawajski.
Gong balijski ze smokami wisi na drewnianym stojaku, celowo postarzanym, z rzeźbionym zwieńczeniem. Smoki to naga, wężowe bóstwa znane z tradycji hinduskiej i buddyjskiej. Na Jawie i Bali łączy się je z wodą i urodzajem, a rzeźbione nagi zdobią balustrady schodów w balijskich świątyniach. Gong w zestawie z pałką naprawdę gra, więc w domu może otwierać sesję jogi albo po prostu stać w gabinecie jako rzeźba.
Postaw go tam, gdzie ma przestrzeń dookoła, najlepiej na tle pustej ściany. Wtedy widać sylwetkę stojaka i smoków. W rogu między dwoma meblami zlewa się z otoczeniem i traci cały efekt.
Rattan i kąt do odpoczynku
Masywne tekowe meble potrzebują przeciwwagi, bo sam ciężki drewniany zestaw szybko robi się ponury. Tę rolę grają plecionki: rattan, trawa morska, juta na podłodze. W balijskich domach odpoczywa się nisko i swobodnie, na leżankach i poduszkach, a nie na sztywnych kanapach.
Najprościej zacząć od jednego fotela. Fotel kokon z rattanu wisi na czarnym stalowym stelażu, a sprężyna i łańcuch pozwalają się w nim lekko bujać. Jest pomyślany do ogrodu, na taras i balkon, ale w salonie przy dużym oknie też tworzy osobny kąt do czytania. Więcej o wyborze takich mebli znajdziesz w artykule o fotelu rattanowym do salonu, sypialni i na taras.
Jak nie przesadzić
Największy błąd przy tym stylu to nadmiar. Rzeźbiona komoda, rzeźbione drzwi, rzeźbione łóżko i rzeźbiony panel w jednym pokoju zlewają się w jeden ornament i żaden z nich nie jest już ważny. Wybierz jeden mebel główny na pomieszczenie, a resztę zostaw gładką.
Ściany maluj na biało, kremowo albo w odcieniu piasku. Podłoga może być kamienna, drewniana albo w jasnych płytkach, najlepiej przykryta dywanem z juty lub sizalu. Tkaniny trzymaj w naturalnych kolorach: len, surowa bawełna, ewentualnie jeden mocniejszy akcent w turkusie albo głębokiej zieleni. O łączeniu drobniejszych dodatków pisaliśmy w tekście o tym, jak dobrać dekoracje orientalne do wnętrza.
Ostatnia sprawa to klimat w mieszkaniu. Drewno z tropików przez zimę stoi w pokoju z włączonymi grzejnikami, a przesuszone powietrze mu nie służy. Utrzymuj wilgotność w granicach 40 do 60 procent i nie stawiaj mebli tuż przy kaloryferze. Pozostałe zasady zebraliśmy w artykule o pielęgnacji drewna egzotycznego.
Najczęstsze pytania
- Czym różni się styl balijski od stylu boho?
- Boho zbiera dodatki z wielu kultur i chętnie gra kolorem oraz wzorzystymi tkaninami. Styl balijski jest spokojniejszy i opiera się na litym drewnie, ręcznej rzeźbie i roślinach. Oba łączy zamiłowanie do plecionek, dlatego rattanowy fotel pasuje do każdego z nich.
- Czy styl balijski sprawdzi się w małym mieszkaniu?
- Tak, pod warunkiem że ograniczysz się do jednego mocnego mebla. W małym salonie wystarczy rzeźbiona komoda o szerokości 120 cm, duża roślina w donicy z korzenia i jasne ściany. Masywne łóżko albo pełnowymiarowe drzwi zostaw na większe wnętrze.
- Jaki kolor ścian pasuje do mebli balijskich?
- Biały, kremowy i piaskowy. Na jasnym tle rzeźba jest czytelna, a drewno tekowe nabiera ciepła. Ciemne ściany zlewają się z ciemnym drewnem i gubią ornament.
- Czy tekowe meble z Indonezji można postawić na tarasie?
- Donica z korzenia tekowego jest przygotowana także do użytku na zewnątrz. Rzeźbione komody i łóżko to meble do wnętrz, więc nie wystawiaj ich na deszcz i słońce przez cały sezon.
- Jak dbać o bielone meble tekowe?
- Kurz ścieraj suchą, miękką szmatką i omijaj środki z alkoholem albo silikonem. Bielenie to cienka warstwa na drewnie, więc agresywne szorowanie może je przetrzeć. Rzeźbienia najłatwiej odkurzyć miękkim pędzlem.
Podsumowanie
Styl balijski we wnętrzu sprowadza się do trzech rzeczy: prawdziwego drewna, ręcznej rzeźby i dużej ilości zieleni. Zacznij od jednego mebla głównego, na przykład rzeźbionej komody albo starych drzwi z Bali, i zbuduj wokół niego spokojne tło z jasnych ścian oraz naturalnych tkanin. Resztę zrobią rośliny i jeden rattanowy fotel.
Każdy z tych przedmiotów jest wykonany ręcznie, więc dwa egzemplarze nigdy nie są identyczne. Cały wybór mebli i dodatków znajdziesz w kategorii meble z Indonezji.
