Krzesło Ming to chiński fotel z epoki dynastii Ming, którego oparcie i podłokietniki tworzą jeden łuk w kształcie podkowy. Przez wieki był miejscem honorowym w chińskim domu. W XX wieku zachwycił duńskiego stolarza Hansa Wegnera, który na jego podstawie zaprojektował jedne z najsłynniejszych krzeseł świata.
- Dynastia Ming panowała w Chinach w latach 1368-1644.
- Krzesło z okrągłym oparciem przeznaczano dla honorowych gości.
- Łuk oparcia składano z trzech kawałków drewna, bez kleju i gwoździ.
- Hans Wegner zobaczył chińskie krzesło w książce i w duńskim muzeum.
- Z tej fascynacji powstały China Chair i krzesło Wishbone.
- Wishbone jest produkowane bez przerwy od 1950 roku.
Miejsce dla honorowego gościa
Po chińsku ten mebel nazywa się quanyi albo yuanyi, czyli krzesło okrągłe. Nazwa pochodzi od oparcia, które zakręca łukiem i płynnie przechodzi w podłokietniki. Muzea opisują ten łuk jako podkowę, dlatego po polsku mówi się też o krześle podkowiastym.
Nie był to mebel dla każdego. Jak podaje Philadelphia Museum of Art, za czasów dynastii Ming takie krzesła rezerwowano dla honorowych gości. Z kolei muzeum Cooper Hewitt opisuje je jako miejsce honorowe, zwykle zastrzeżone dla wysokich urzędników. Zatem już samo zaproszenie na takie krzesło coś znaczyło.
Obok krzesła podkowiastego powstała druga słynna forma, czyli guanmaoyi. Nazwę tłumaczy się jako krzesło czapki urzędnika. Według domów aukcyjnych górna belka oparcia przypomina skrzydlatą czapkę, którą nosili urzędnicy dynastii Ming. Warto jednak wiedzieć, że tego określenia nie odnaleziono w tekstach sprzed XX wieku.
Trzy kawałki drewna i ani jednego gwoździa
Najbardziej zadziwia konstrukcja. Muzeum w Filadelfii zwraca uwagę, że łuk oparcia składa się z zaledwie trzech kawałków drewna. Łączy je zaawansowany system złączy, którego z zewnątrz prawie nie widać. Ponadto pionowe słupki wykonano z jednego, ciągłego kawałka drewna.
Podobny egzemplarz ma w zbiorach Cleveland Museum of Art. Powstał w XVII albo XVIII wieku z drewna huanghuali, cenionego gatunku palisandru. Według muzeum jego podkowiaste oparcie połączono bez kleju i bez gwoździ. Łuk trzymają wyłącznie drewniane złącza.
Tak zbudowane krzesła stoją dziś w muzeach w Filadelfii, Cleveland i Kopenhadze. Właśnie ta konstrukcja zainteresowała później duńskiego stolarza. O drewnie, z którego powstają nasze chińskie meble, przeczytasz więcej w artykule o drewnie tekowym.
Syn szewca z Tønder
Hans Wegner urodził się 2 kwietnia 1914 roku w Tønder, małym mieście na południu Danii. Był synem szewca. Jak podaje Wikipedia, już w wieku 14 lat terminował u mistrza stolarskiego H. F. Stahlberga. Następnie uczył się w Szkole Rzemiosł Artystycznych w Kopenhadze.
Pierwsze duże zlecenie dostał od Arne Jacobsena i Erika Møllera. W latach 1939-1942 projektował meble do ratusza w Aarhus, który obaj architekci zaprojektowali. W 1943 roku otworzył w Aarhus własną pracownię. Przez całe życie zaprojektował ponad 500 krzeseł, a ponad 100 z nich trafiło do produkcji seryjnej. Nic dziwnego, że nazwano go królem krzeseł.
China Chair, czyli chińskie krzesło po duńsku
Chińskie krzesło Wegner poznał najpierw w książce duńskiego architekta Ole Wanschera o typach mebli. Wikipedia wspomina też o portrecie duńskich kupców siedzących na krzesłach z epoki Ming.
Ważne było także muzeum. Jak pisze dom aukcyjny Phillips, w 1937 roku Designmuseum Danmark kupiło chińskie krzesło z około 1800 roku. Wegner uczył się wtedy w szkole stolarskiej w Kopenhadze. Krzesło złożone na czopy pokazało mu wzór logicznej, spójnej konstrukcji.
W 1944 roku Wegner zaprojektował dla firmy Fritz Hansen serię China Chair. Według Cooper Hewitt wzorem było właśnie chińskie krzesło okrągłe z epoki Ming. Duńska wersja powstała z drewna wiśniowego i skóry. Cooper Hewitt podaje, że to jedyne krzesło z litego drewna w kolekcji Fritz Hansen.
Wishbone i krzesło z debaty Kennedy’ego
Najsłynniejszym potomkiem krzesła Ming jest jednak Wishbone, oznaczone symbolem CH24. Wegner pokazał ten projekt w 1949 roku Holgerowi Hansenowi, który prowadził firmę Carl Hansen & Søn w drugim pokoleniu. Sama firma pisze, że CH24 to najpóźniejszy i najdokładniejszy przykład serii inspirowanej tronami chińskich cesarzy.
Wegner połączył oparcie i podłokietniki w jeden element, zupełnie jak w krześle podkowiastym. Wygięty na parze łuk wymagał jednak podparcia. Dlatego dodał oparcie w kształcie litery Y, czyli ptasiego obojczyka, od którego krzesło wzięło nazwę. Jak podaje Carl Hansen & Søn, jego wykonanie wymaga ponad 100 etapów pracy.
Co ciekawe, siedzisko do dziś plecie się ręcznie ze sznurka papierowego. Według producenta zajmuje to wprawnemu rzemieślnikowi około godziny i zużywa około 120 metrów sznurka. Krzesło jest produkowane nieprzerwanie od 1950 roku.
W tym samym 1949 roku powstało też Round Chair, nazywane po prostu The Chair. Rozgłos zdobyło w 1960 roku, gdy w telewizyjnej debacie siedzieli na nim John F. Kennedy i Richard Nixon. Krzesło, na którym w dawnych Chinach siadał honorowy gość, miało więc w Danii godnych następców.
Krzesło w stylu Ming w dzisiejszym domu
Dziś natomiast krzesło w stylu Ming nie musi stać w muzeum. Dobrze sprawdza się przy biurku, w kącie z lampą do czytania albo jako pojedynczy akcent w salonie. Jego łuk oparcia jest na tyle wyrazisty, że jedno krzesło wystarczy, by nadać wnętrzu charakter.
Najbliżej klasycznej formy jest nasze chińskie krzesło w stylu Ming. Ma zaokrąglone oparcie, ażurowe ornamenty i szerokie siedzisko. Mierzy 63 cm szerokości, 50 cm głębokości i 100 cm wysokości. Z kolei krzesło chińskie w stylu Ming ma ozdobne wycięcie w oparciu. Jest przy tym smuklejsze, bo mierzy 55 cm szerokości i 110 cm wysokości.
Jak rozpoznać krzesło w stylu Ming
Przede wszystkim spójrz na oparcie. W klasycznej formie górna belka zakręca łukiem i przechodzi w podłokietniki. Środek oparcia zajmuje zwykle jedna wyprofilowana deska, często z rzeźbionym albo ażurowym motywem. Siedzisko jest płaskie, a nogi proste i łączone poprzeczkami. Ponadto dobre krzesło w tym stylu nie ma przesadnych zdobień, bo jego urok tkwi w linii, a nie w ornamencie.
Krzesło przy stole i przy biurku
Jeśli szukasz krzeseł do jadalni, zwróć uwagę na chińskie krzesło tradycyjne z drewna tekowego. Ma zakrzywione oparcie z rzeźbionym motywem roślinnym i 120 cm wysokości. Co ważne, można kupić sześć sztuk, więc wystarczy ich na cały stół.
Gotowy komplet to stół chiński z sześcioma krzesłami z drewna tekowego. Natomiast do gabinetu pasuje chińskie krzesło z drewna różanego. Jego oparcie zdobią bowiem rzeźbione ptaki i kwiaty, a podłokietniki są zaokrąglone.
Kącik do herbaty i czytania
Krzesło podkowiaste najlepiej wygląda tam, gdzie widać je z każdej strony. Dlatego nie dosuwaj go do ściany, tylko zostaw trochę miejsca z tyłu. Obok wystarczy niski stolik i ciepłe światło. Taki kącik daje zestaw chińskich foteli ze stolikiem, w którym fotele mają półokrągłe oparcia.
Krzesło w stylu Ming dobrze łączy się też z jasnym, skandynawskim wnętrzem. To w końcu ta sama historia, którą opowiedział Wegner. Ciemne drewno na tle białej ściany i jasnej podłogi wygląda szlachetnie i nie przytłacza. Więcej o chińskich siedziskach znajdziesz w artykule o chińskim krześle i ławie Kang.
Najczęstsze pytania
- Co to jest krzesło Ming?
- Krzesło Ming to chiński fotel z epoki dynastii Ming, panującej w latach 1368-1644. Najbardziej znana odmiana ma oparcie i podłokietniki połączone w jeden łuk w kształcie podkowy. Po chińsku nazywa się quanyi albo yuanyi, czyli krzesło okrągłe. W dawnych Chinach takie krzesło było miejscem dla honorowego gościa.
- Dlaczego krzesło Ming nie ma gwoździ?
- Krzesło Ming nie ma gwoździ, bo chińscy stolarze łączyli elementy wyłącznie drewnianymi złączami. Na przykład egzemplarz z drewna huanghuali w Cleveland Museum of Art ma oparcie złożone bez kleju i bez gwoździ. Z kolei łuk oparcia krzesła z muzeum w Filadelfii tworzą tylko trzy kawałki drewna. Właśnie tę logiczną konstrukcję podziwiał później Hans Wegner.
- Jakie krzesło Hans Wegner zaprojektował na wzór krzesła Ming?
- Na wzór krzesła Ming Hans Wegner zaprojektował w 1944 roku serię China Chair dla firmy Fritz Hansen. Z tej samej fascynacji wyrosło krzesło Wishbone, czyli CH24, zaprojektowane w 1949 roku. Ma ono oparcie i podłokietniki w jednym łuku oraz charakterystyczną podporę w kształcie litery Y. Wishbone jest produkowane bez przerwy od 1950 roku.
- Czy krzesło w stylu Ming pasuje do nowoczesnego wnętrza?
- Tak, krzesło w stylu Ming dobrze pasuje do nowoczesnego wnętrza, zwłaszcza jasnego i oszczędnego w formie. Najlepiej wygląda jako pojedynczy akcent, na przykład przy biurku albo w kącie do czytania. Ciemne drewno dobrze kontrastuje z białą ścianą i jasną podłogą. Warto zostawić wokół niego trochę wolnej przestrzeni, żeby było widać łuk oparcia.
Podsumowanie
Krzesło Ming przez stulecia było miejscem honorowym w chińskim domu. Jego łuk oparcia, złożony z trzech kawałków drewna bez kleju i gwoździ, zachwycił w XX wieku duńskiego stolarza Hansa Wegnera. Z tej fascynacji powstały China Chair, Wishbone i Round Chair, czyli krzesła znane dziś na całym świecie.
Krzesła w stylu Ming, fotele i komplety do jadalni znajdziesz w kategorii meble chińskie. O tym, jak chińskie meble trafiły do europejskich domów, przeczytasz w artykule meble chińskie w Europie.
